Concepttekst Begeleid Werken

Printervriendelijke versie

 

Begeleid werken …
 
een concept en functie
 
Supported Employment betekent letterlijk ‘ondersteunde tewerkstelling’ of ‘begeleid werken’. Het is een methodiek die mensen, met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, de ondersteuning biedt die ze nodig hebben om in het normaal economisch circuit te werken.
 
Aanvankelijk was Supported Employment bedoeld voor mensen met een verstandelijke handicap. De methodiek ontstond eind jaren zeventig in de Verenigde Staten als alternatief voor de traditionele tewerkstellingsmogelijkheden voor personen met een handicap zoals beschutte werkplaatsen en dagcentra.
Nu wordt deze methodiek ook toegepast voor mensen met een chronische ziekte, een lichamelijke of psychische handicap of mensen met een sociale problematiek.
 
Door gebruik te maken van deze methodiek, met inzet van een jobcoach, wordt gestreefd naar een langdurige arbeidsrelatie die beantwoordt aan de wensen van de werknemer en de werkgever.
 
Ook in Vlaanderen kent Supported Employment een ware opmars. Zowel diensten die leiden naar loonvormende arbeid, bv. beschutte werkplaatsen, als arbeidszorginitiatieven,
bv. dagcentra en sociale werkplaatsen, passen deze methodiek steeds vaker toe.
 
Arbeidszorg is terug te vinden in de sectoren van de geestelijke gezondheidszorg, gehandicaptenzorg, het algemeen welzijnswerk en de sociale tewerkstelling.
Een niet-categoriale benadering staat centraal: de begeleiding van personen die door allerlei persoonlijke en/of maatschappelijke omstandigheden, al dan niet tijdelijk, niet meer in staat zijn loonvormende arbeid te verrichten.
In de praktijk wordt, door de huidige subsidiestromen, nog vaak gewerkt vanuit een categoriale aanpak.
 
Deze tekst legt zich verder toe op de criteria van begeleid werken binnen de sector van de gehandicaptenzorg. De doelgroep wordt verengd naar volwassen personen met een verstandelijke, een motorische of meervoudige handicap die niet, of nog niet, in staat zijn tot loonvormende arbeid.
    
 
Begeleid Werken is een concept
 
 
  1. Vraaggestuurd werken ...
 
Begeleid Werken kadert binnen de evolutie van een aanbodgestuurd naar een vraaggestuurd zorgmodel. Begrippen zoals keuzevrijheid, zelfbeschikking, autonomie en participatie komen hierbij steeds nadrukkelijker op de voorgrond. Meer en meer cliënten willen hun leven inrichten naar eigen mogelijkheden, wensen en voorkeuren. Zij eisen zeggenschap op en keuzevrijheid in de ondersteuning die zij nodig hebben.
 
Door Begeleid Werken krijgen cliënten de kans uit te zoeken welke hun wensen en verwachtingen zijn over dagbesteding en arbeid. Begeleid Werken ondersteunt dit proces van vraagverduidelijking. Vervolgens gaat een jobcoach met de cliënt op zoek naar een aanbod dat zoveel mogelijk overeenkomt met zijn verwachtingen, uitgaande van zijn mogelijkheden en prioriteiten.
 
 
  1. Empowerment ...
 
Empowerment verwijst naar het respect en het vertrouwen in de mogelijkheden van de cliënt, zonder de realiteit uit het oog te verliezen. Er is het vertrouwen dat de cliënt bekwaam is eigen keuzes te maken, zijn eigen mogelijkheden en krachten kan benutten.
 
Vandaar dat de cliënt van bij de aanvang betrokken wordt in het proces van Begeleid Werken. De cliënt geeft zelf aan wat zijn mogelijkheden en beperkingen zijn, welke zijn wensen en behoeften zijn en welke ondersteuning hij nodig acht.
 
 
  1. Inclusie ...
 
Inclusie betekent dat iedereen volwaardig kan deelnemen aan de samenleving.
Personen voor wie dit volwaardig deelnemen in het gedrang komt omwille van persoonlijke of maatschappelijke omstandigheden, moeten de nodige ondersteuning krijgen.
Aan maatschappelijke zijde kan er actie ondernomen worden om de participatie van zoveel mogelijk mensen mogelijk te maken.
 
Voor personen met een handicap betekent dit o.m. dat zij in hun natuurlijke omgeving kunnen wonen, onderwijs volgen, werken en zich kunnen ontspannen. Het gaat hierbij niet enkel om de plaats, maar ook om het recht op een gelijkwaardige positie.
 
Begeleid Werken streeft hierbij naar de maatschappelijke integratie van personen met een handicap in het gewone economische circuit, zo zelfstandig als mogelijk, met de nodige ondersteuning waar nodig.
 
 
  1. Kwaliteit van leven ...
 
Er zijn vijf hefbomen die de levenskwaliteit van kansengroepen verbeteren:
 
  • volwaardige deelname aan de samenleving
  • respect en waardering krijgen voor het anders-zijn
  • zelf keuzes kunnen maken, beslissingen nemen en invloed uitoefenen
  • goede relaties onderhouden met familie, vrienden en kennissen
  • eigen mogelijkheden en vaardigheden kunnen benutten en ontwikkelen
 
Begeleid Werken bevordert de levenskwaliteit. Arbeid wordt maatschappelijk gewaardeerd, geeft zin aan het leven, biedt structuur en brengt mensen in contact. Werken draagt bij tot de persoonlijke ontwikkeling in relatie met anderen.
 
 
  1. Volwaardig partnerschap ...
 
Begeleid Werken start vanuit een gelijkwaardige samenwerking tussen de cliënt en de jobcoach. De vraag gaat uit van de cliënt; de intensiteit van de ondersteuning hangt samen met de ondersteuningsnood. De voorwaarden, de inhoud en de samenwerkingsmodaliteiten worden op voorhand besproken en vastgelegd. De betrokkenen bepalen de doelstellingen en de actieplanning.
De cliënt heeft, net zoals de jobcoach, zicht op het verloop van het proces en de stappen die gezet worden.
In de fase van werken en opvolging handelt de jobcoach in opdracht om contacten te leggen met instanties of personen uit het netwerk.   Er is begrip voor de levensstijl van de cliënt en er is een open communicatie.
 
 
  1. Sociaal netwerk ...
 
Binnen Begeleid Werken is het sociaal netwerk een belangrijke partner. Het gaat om gezins- en familieleden, vrienden, buren, collega’s, vrijwilligers die een band hebben met de cliënt.
 
Relevante ‘derden’ worden van bij de aanvang betrokken. Zij kunnen nuttige informatie aanbrengen over mogelijkheden, ondersteuningsbehoeften en ... beperkingen.
 
Soms is het nodig om, voorafgaand aan Begeleid Werken, een degelijk netwerk van ondersteunende relaties uit te bouwen.   Daarnaast kan Begeleid Werken het netwerk van de cliënt versterken.
 
  • Begeleid Werken biedt aan cliënten die thuis wonen en niet naar een dagcentrum gaan, een zinvolle dagbesteding.
  • Begeleid Werken focust zich o.m. op de sociale en communicatieve vaardigheden van de cliënt. Deze vaardigheden zijn nodig om in een werkomgeving te functioneren, maar versterken de cliënt ook in zijn hele sociale netwerk.
  • Het uitbouwen van sociale contacten via Begeleid Werken zorgt misschien ook voor blijvende contacten buiten het werk.
  • Door Begeleid Werken doet de cliënt nieuwe ervaringen en inzichten op. Dit brengt dynamiek binnen het sociaal netwerk van de cliënt.
 
 
  1. Sociale activering ...
 
Begeleid Werken haalt personen, die normaal geen aansluiting vinden in het gewone of beschermde arbeidscircuit, uit de inactiviteit en biedt kansen tot engagement in de samenleving.
 
Arbeid wordt hierbij gezien als een instrument om de zelfredzaamheid, de deelname aan en de integratie in de samenleving te bevorderen. Arbeid heeft meer functies dan enkel een inkomen vergaren.
 
Uitgangspunt in heel dit verhaal is ... het recht op arbeid voor iedereen!
 
 
 
Begeleid Werken is een functie
 
 
  1. de functie ...
 
Begeleid Werken heeft als functie ondersteuning bieden aan personen die niet kunnen werken met een contract in het gewone of beschermde arbeidscircuit.
 
Begeleid Werken is een traject en werkt volgens de methodiek van Supported Employment.
 
Het doel is cliënten te ondersteunen in hun zoektocht naar een arbeidsmatige activiteit in een gewone werkomgeving.
 
Arbeid wordt hierbij gezien als een vorm van sociale activering.
 
 
 
  1. Inhoudelijke voorwaarden ...
 
Methodisch wordt er enkel van Begeleid werken gesproken indien blijkt dat:
 
Eigen keuzes
De cliënt en zijn omgeving actief ondersteund worden om eigen keuzes te maken in het domein van werken en dagbesteding.
Eigen krachten
De eigen mogelijkheden, vaardigheden en krachten van de cliënt benut worden.
Volwaardig partnerschap
Er sprake is van partnerschap tussen de cliënt en de jobcoach. De communicatie verloopt open en eerlijk. Er is vertrouwen en respect. In dialoog worden diverse mogelijkheden besproken.
Sociaal netwerk
Het sociaal netwerk, in overleg met de cliënt, een centrale plaats krijgt.
Eigen wensen
Er zoveel mogelijk rekening gehouden wordt met de wensen van de cliënt.
Cyclisch proces
De ondersteuning van de dienst Begeleid Werken onbeperkt is en de duur en intensiteit van de ondersteuning samenhangt met de noden van de cliënt.
 
Daarnaast wordt er enkel gesproken van Begeleid Werken indien:
 
Reguliere omgeving
Er wordt gewerkt in een gewone werkomgeving, waar cliënten een beroep kunnen doen op ankerfiguren en steeds kunnen terugvallen op de jobcoach.
Stressvermijdend
Stressuitlokkende factoren worden zoveel mogelijk weggenomen. Tijdsdruk wordt opgevangen door een goede organisatie van de productie en dienstverlening.
Methodiek
Er wordt steeds gewerkt vanuit de methodiek ‘Supported Employment’.
Individueel
Er wordt gezocht naar een individueel antwoord op een individuele vraag van een cliënt. 
Groepsdynamica
Groepsdynamica en communicatie zijn sleutelbegrippen om Begeleid werken te realiseren. Het zijn absolute voorwaarden om zich in een sociaal systeem te kunnen integreren.
Op maat van ...
Ondersteuning op maat staat centraal in het hele begeleidingsproces.
 
 
  1. Organisatorische voorwaarden ...
 
Organisatorisch wordt er enkel gesproken van Begeleid Werken indien:
 
Lage drempel
Begeleid Werken is een recht. Deze werkvorm moet kenbaar gemaakt worden aan potentiële cliënten en direct betrokkenen. De diensten moeten gemakkelijk bereikbaar zijn.
Geen financiële bijdrage
Er wordt geen persoonlijke bijdrage gevraagd van de cliënten. De persoonlijke bijdrage die personen betalen om naar een dagcentrum te gaan, vervalt.
Engagementsverklaring
Er wordt een schriftelijke overeenkomst gemaakt tussen cliënt en de dienst Begeleid Werken. In deze overeenkomst worden de engagementen beschreven.
Overeenkomsten op de werkvloer
Op de werkplek worden type-overeenkomsten opgemaakt tussen de verschillende partijen: de cliënt – de werkpost - de dienst Begeleid Werken.
Arbeidsrechterlijke en sociale zekerheidswetgeving
Het is de verantwoordelijkheid van de dienst Begeleid Werken dat de cliënt in orde is met alle wetgeving m.b.t. arbeidsrecht en sociale zekerheid.
Dossieropmaak
Er moet een minimale registratie zijn van de ondersteuning die aan de cliënten geboden wordt.
Regionale inbedding
Er moet een structurele link zijn met andere regionale functies zoals informatie en wachtlijsten (Centrale Zorg Regie).
 
Er wordt gestreefd naar samenwerking met belendende sectoren in de regio, waaronder andere tewerkstellings- en zorgdiensten.
 
Er worden regionale steunpunten opgezet waar jobcoaches ondersteuning kunnen vinden en signalen kunnen geven over structurele tekorten.
 
 
  1. De jobcoach als functie ...
 
Jobcoaching is geen eenmalige gebeurtenis, maar een proces.
 
Begeleid Werken staat voor het aanbieden van naadloze trajecten op maat en voor individuele ondersteuning van cliënten. Deze functie krijgt vorm in de functieomschrijving van jobcoach.
 
Begeleid Werken staat en valt met de kwaliteit van de jobcoach. Het mandaat van de jobcoach moet duidelijk omschreven zijn. Functieprofielen, functiegerichte kennis en vaardigheden zijn hierbij essentieel. Het takenpallet van jobcoach bevat heel veel aspecten.
 
De volgende competenties moeten aanwezig zijn:
 
Toeleiding en werving van cliënten
  • Kennis van het aanbod aan opleidings- en tewerkstellingsinitiatieven en maatregelen (sociale kaart)
  • Organisatorische vaardigheden
  • Samenwerkingszin
 
Informatieverstrekking
  • Communicatieve vaardigheden
  • Kennis van de sociale kaart
 
Intake (administratieve en algemene intake)
  • Kennis van de doelgroep
  • Communicatieve vaardigheden
  • Informatietechnische en administratieve vaardigheden
  • Organisatorische vaardigheden
  • Samenwerkingsattitude
 
Gespecialiseerde intake (screening, diagnose, tests)
  • Kennis van de doelgroep
  • Kennis van diagnostische instanties
  • Psychologische kennis
  • Communicatieve vaardigheden
  • Sociale vaardigheden
  • Analyserend vermogen
  • Empathie
 
Beroepsoriëntatie
  • Kennis van de doelgroep
  • Psychologisch inzicht
  • Kennis van de arbeidsmarkt
  • Communicatieve vaardigheden
  • Sociale vaardigheden
  • Analyserend vermogen
  • Empathie
  • Positieve houding
 
Trajectbepaling
  • Kennis van de doelgroep
  • Kennis van de sociale kaart
  • Kennis van de arbeidsmarkt
  • Communicatieve vaardigheden
  • Organisatorische vaardigheden
  • Teamspeler
  • Positieve houding
 
Dossierbeheer
  • Administratieve vaardigheden
  • Organisatorische vaardigheden
  • Samenwerkingsattitude
 
Opvolging en feedback
  • Kennis van de doelgroep
  • Kennis van de sociale kaart
  • Psychologisch inzicht
  • Kennis van ondersteuningsprincipes en –vaardigheden
  • Kennis van technieken voor evaluatie en feedback
  • Communicatieve vaardigheden
  • Organisatorische vaardigheden
  • Samenwerkingsattitude
  • Teamspeler
  • Positieve houding
 
Sociale en emotionele begeleiding
  • Kennis van de doelgroep
  • Kennis van de sociale kaart
  • Psychologisch inzicht
  • Kennis van ondersteuningsprincipes en –vaardigheden
  • Communicatieve vaardigheden
  • Analyserend vermogen
  • Empathie
  • Discretie
  • Positieve houding
 
Begeleiding naar de arbeidsmarkt
  • Kennis van de arbeidsmarkt
  • Kennis van tewerkstellingsmaatregelen
 
Contacten met werkgevers
  • Kennis van de arbeidsmarkt
  • Interesse voor en inzicht in het bedrijf
  • Kennis van de bedrijfsrealiteit
  • Kennis van tewerkstellingsmaatregelen
  • Organisatorische vaardigheden
  • Communicatieve vaardigheden
  • Samenwerkingsattitude
 
Bemiddeling
  • Kennis van de doelgroep
  • Kennis van de bedrijfsrealiteit
  • Kennis van tewerkstellingsmaatregelen
  • Communicatieve vaardigheden
  • Positieve houding
 
Nazorg voor de cliënt
 
  • Kennis van de doelgroep
  • Kennis van tewerkstellingsmaatregelen
  • Kennis van de bedrijfsrealiteit
  • Kennis van ondersteuningsprincipes en – vaardigheden
  • Communicatieve vaardigheden
  • Nazorg voor afhakers
 
Nazorg voor de werkgever
  • Kennis van tewerkstellingsmaatregelen
  • Kennis van de bedrijfsrealiteit
  • Kennis van ondersteuningsprincipes en –vaardigheden
  • Communicatieve vaardigheden
  • Vertrouwen
 
 
Kortom ... de jobcoach als mutifunctionele duizendpoot!