Visie op Begeleid Werken

Printervriendelijke versie

 

Een visie op Begeleid Werken
 
Begeleid Werken kadert binnen Arbeidszorg. Arbeidszorg is bedoeld voor mensen die niet, nog niet of niet meer terecht kunnen in het reguliere of beschermde arbeidscircuit. Arbeidszorg wil ook voor deze mensen het recht op arbeid waarborgen.
 
Arbeidzorg biedt hen arbeidsmatige activiteiten aan in een werkomgeving die ofwel op productie ofwel op dienstverlening is gericht, en ondersteunt hen daarbij.
 
Arbeidszorg brengt de latente functies van arbeid in hun bereik, en draagt zo bij tot het algemeen welzijn van deze arbeidszorgmedewerkers.
 
Arbeidszorg bestaat in diverse sectoren: in de geestelijke gezondheidszorg, de zorg voor personen met een handicap, het algemeen welzijnswerk en de sociale werkplaatsen.
 
 
 
  1. We maken manifest wat latent is
 
We werken om ons brood te verdienen. Het verwerven van een inkomen is de manifeste functie van arbeid.
 
Arbeid doet echter meer dan dat:
 
  • Arbeid bepaalt mee onze plaats in de samenleving
  • Arbeid levert status en identiteit
  • Arbeid structureert de tijd en bevordert de sociale contacten
  • Arbeid biedt mogelijkheden om competenties toe te passen en te ontwikkelen.
 
Arbeid verhoogt dus de eigenwaarde van de betrokkene en geeft zin aan het bestaan. Dit zijn de latente functies van arbeid.
 
Aangezien Begeleid Werken niet gebeurt ‘om den brode’, nemen de latente functies van arbeid de bovenhand. Arbeid krijgt hierdoor een intrinsieke waarde: hij wordt om zichzelf gedaan en niet omdat het een inkomen oplevert. Het gaat om arbeid die leidt tot zelfrealisatie en ontplooiing.
 
 
 
  1. We waarborgen het recht op arbeid
 
Het recht op arbeid staat ingeschreven in de Belgische grondwet en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. In de praktijk wordt arbeid hoogstens beschouwd als een na te streven doel, niet als een afdwingbaar recht voor elke burger.
 
Begeleid Werken probeert hier iets aan te doen en geeft voor een welomschreven groep in de samenleving aan het begrip een nieuwe en concrete betekenis.
 
Als we de ‘andere’ functies van arbeid naar voren schuiven, zonder afbreuk te doen aan de inkomensverwerking, krijgt het ‘recht op arbeid’ een rijkere betekenis. Achter het ‘recht op arbeid’ gaan andere rechten schuil:
 
  • Het recht op een zinvol bestaan
  • Het recht op persoonlijke emancipatie
  • Het recht op maatschappelijke erkenning
  • Het recht op sociale integratie
 
Wat dan met het recht op inkomen? De omzetting van de diverse uitkeringen van de Begeleid werker in een loon – de ‘activering’ van die uitkeringen – lijkt de oplossing. Ook de mogelijkheid om een beperkt inkomen te mogen vergaren bovenop de uitkering moet bespreekbaar zijn.
 
Toch gaan achter deze activering gevaren schuil. Het zou niet de eerste keer zijn dat het nobele streven naar een loon, de meest kwetsbaren in de kou zet. Vroeg of laat worden dan normen van economische productiviteit voorop gezet.
 
 
 
  1. ... Voor een specifieke doelgroep
 
Begeleid Werken richt zich tot volwassen personen met een verstandelijke, motorische of meervoudige handicap, die beschouwd worden als ‘niet-werkend'. Het gaat om een groep die, binnen het ‘Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap’, in aanmerking komen voor een erkenning Dagcentrum of Tehuis Niet-Werkenden. 
 
Het etiket ‘niet-werkend’ doet echter afbreuk aan deze mensen. Het is immers niet omdat personen beschouwd wordt als economisch niet-rendabel, dat zij niet in staat zijn om arbeid te verrichten.
 
Daarnaast kan deze werkvorm ook aangeboden worden aan personen met een psychische of psychiatrische problematiek en personen in een meervoudige achterstellingsproblematiek.
 
 
 
  1. Dat alles gebeurt via arbeidsmatige activiteiten
 
Begeleid Werken onderscheidt zich door het uitgesproken inclusieve karakter. Personen worden toegeleid naar werk in het normale economische circuit. Het gaat om werk in bedrijven, openbare besturen en de dienstensector. Dit vergt een netwerk van contacten in het regionaal socio-economisch weefsel. De kans op integratie is groter dan bij enclavewerking of tewerkstelling in een sociale werkplaats.
 
De Begeleid Werker kan rekenen op individuele ondersteuning en begeleiding via aangepaste methodieken.
 
De gehanteerde methode is Supported Employment. Supported Employment werd ontwikkeld om mensen met een, vaak ernstige, verstandelijke of psychische handicap te ondersteunen bij het uitvoeren van een reguliere betaalde baan. Deze werkvorm ontstond eind jaren ’70 als alternatief voor dagcentra en beschermde werkplaatsen. De vaardigheden en kennis, die nodig zijn om een job zelfstandig te kunnen uitoefenen, worden aangeleerd op de werkvloer zelf, met ondersteuning van een ‘jobcoach’.
 
Begeleid Werken is het kleine broertje van Supported Employment, maar hanteert wel dezelfde werkwijze. Het verschil is dat Begeleid Werk eveneens toeleidt naar een baan in het gewone economische circuit, maar er is geen sprake van een betaalde job. De meerwaarde van Begeleid Werken t.o.v. de traditionele ‘arbeidsmatige’ activiteiten in ateliers, ligt vooral in het sterke vraaggestuurde, het inclusieve en emancipatorische karakter.
Mensen die ervaring opgedaan hebben in Begeleid Werk en hierdoor een aantal vaardigheden en competenties ontwikkeld hebben, kunnen eventueel doorstromen naar een beschutte of reguliere tewerkstelling. Zo zouden sommige personen die Begeleid Werken de stap kunnen zetten naar een betaalde job. In Vlaanderen zijn er op dit ogenblik geen tewerkstellingsmaatregelen die jobcoaching voorziet voor personen die streven naar een betaalde job. 
 
  
 
  1. Volgens geëigende methodes
 
  • Aanmelding/Intake
De jobcoach zoekt samen met de cliënt naar arbeidsmatige (deel)activiteiten die de cliënt graag wil doen.
  • Assessment/beeldvorming/cliëntanalyse
Op basis van de interesses en mogelijkheden wordt het individuele traject van de cliënt opgemaakt en wordt bepaald hoe de individuele begeleiding zal gebeuren. Daartoe worden een individueel dossier en een afsprakennota opgesteld.
  • Jobfinding/jobmatching
De jobcoach gaat op zoek naar een geschikte werkpost en zorgt voor een vlotte introductie van de cliënt.
  • Jobcoaching
De jobcoach staat in voor de opleiding en de begeleiding op de werkvloer. Gedurende de hele periode dat een cliënt op de werkpost ingeschakeld is, zorgt de dienst Begeleid Werken voor structurele opvolging, eerst intensief, daarna met meer afstand.
 
 
  1. Vanuit een structureel samenwerkingsverband
 
Initiatiefnemers van Begeleid Werken vinden elkaar in regionale steunpunten. Daarnaast bestaat er op Vlaams niveau het Platform Begeleid Werken.
 
Het Platform Begeleid Werken is een netwerk van sociale organisaties die Begeleid Werken organiseren. Het is een belangrijke actor in de Vlaamse welzijnssector en profileert zich als een intersectoraal netwerk, naast de gebruikersverenigingen, de werkgeversorganisaties, de vakbonden, de betrokken overheidsadministraties en de politieke verantwoordelijken.
 
De voornaamste doelstelling is de bestaanszekerheid van deze werkvorm, zowel arbeidsrechtelijk als maatschappelijk, te realiseren en te waarborgen.
 
 
 
Meer informatie: www.begeleidwerken.be
 
 
 
Met dank aan:
 
Van A tot Z, een visie op arbeidszorg, Arbeidszorg Vlaanderen
Provinciale studiedag ‘begeleid werken’ 16 november 2004, Boeverbos Brugge, Persmap